I wojna światowa była od początku konfliktem politycznym, w którym zasadniczą rolę odegrały nowocześnie uzbrojone i wyszkolone armie państw biorących w niej udział. W sumie zmobilizowano po stronie ententy 48 mln, a po stronie krajów centrum 25 mln żołnierzy. W konflikcie tym poległo ich znacznie więcej, niż miało to miejsce podczas dotychczasowych wojen. Przez cztery lata zginęło ogółem 8,5 mln osób. Dodatkowo  miliony ludzi doznały trwałych okaleczeń fizycznych i psychicznych, pozostając do końca życia inwalidami i kalekami. Konflikt ten dokonał także kolosalnych zniszczeń materialnych i kulturalnych.  

          Od początku w armiach zaborczych walczyli Polacy, często stając przeciwko sobie, gdyż ich dowódcy liczyli na pomoc państwa, w którego armii służyli, przy odbudowie państwa polskiego. Stronnictwo proaustriackie z Józefem Piłsudskim na czele jeszcze przed wybuchem wojny tworzyło w Galicji oddziały paramilitarne, które w 1914 r. zostały zmobilizowane. Sformowano z nich Kompanię Kadrową. Jej członkowie  dali początek  Legionom  Polskim. Roman Dmowski, który należał do głównych ideologów polskiego ruchu narodowego, stał na czele stronnictwa prorosyjskiego. Polscy nacjonaliści u boku armii carskiej sformowali oddział nazwany Legionem Puławskim. W 1918 r. z inicjatywy Komitetu Narodowego Polskiego działającego w Paryżu i związanego z endecją, powołano polską formację wojskową – Błękitną Armię, której dowódcą został gen. Józef Haller.

  • mapa_polski

          Poza Kompanią Kadrową w szeregi armii austriackiej powołano olbrzymie ilości mężczyzn z Galicji, a pośród nich i górali. Dla Polaków i dawnych ziem polskich bilans tej wojny był także tragiczny. Zginęło 400 tysięcy żołnierzy polskich i około 300 do 400 tysięcy ludności cywilnej. Do tego doszły ogromne straty materialne. Jak oszacowano, w Polsce w wyniku działań wojennych 1.837.000 budynków zamienionych zostało w ruinę, z tego 6.586 szkół i 1.969 kościołów. Tak olbrzymie  straty były związane z faktem, że w latach 1914-1918 ziemie Galicji oraz Królestwa stały się głównym teatrem działań wojennych. 11 listopada 1918 ta ogromna danina krwi i ofiar zaowocowała jednak odzyskaniem roku przez Polskę niepodległości. (…)